نمایش نوار ابزار

فلدا وفلکرا الگویی در توسعه روستایی

فلدا و فلکرا(مالزیایی) الگویی در توسعه روستایی

حسن صادقی یونسی

  • دانشجوی دوره دکتری رشته جغرافیا،دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،

چکیده:

تحقیقات یعنی اندیشه را به جستجوی مجهولات روانه کردن.به مفهوم،معادله مجهول داری را مطرح نمودن.[1] ارائه الگوها در کشورهای مختلف جهان مانند هند،چین،مالزی،فرانسه و غیره و تطبیق آن با واقعیت های کشورهای اسلامی (و نیز ایران) از سوی مدیر گروه محترم جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد در سال 1393 پیشنهاد گردید،با توجه به همايش وزين،علمي و كاربردي كه دانشگاه پيام نور تايباد در راستاي اشتغال زايي و كارآفريني در نواحي مرزي تدارك ديده است فرصتي پديد آمد تا الگو هاي مورد نظر به صاحبان انديشه و مديران محلي و استاني و كشوري معرفي گردد.مالزی یکی از کشورهای نادر جهان سوم است در دو دهه پایانی قرن بیستم در زمینه روستایی- کشاورزی توسعه چشمگیری داشته است.مالزی برای اجرای اهداف خود دو سازمان مهم ایجاد کرده است.همین ساختار ابزار عمده توسعه بوده­اند.این سازمان­ها عبارتند از فلدا *و فلکرا**در یک نگاه می­توان سیاست روستایی این کشور ایجاد روستاهای متکی بر صنعت به جای کشاورزی در بسیاری از نقاطی است که مناسب برای کشاورزی نمی­باشند.البته نباید از نظر دور داشت که کشاورزی در مالزی در نقاط متعدد ادامه داردو بسیاری از اقلام صادراتی این کشور شامل روغن نخل،چوب و تولیدات آن و نیز کائوچو،نارگیل و فلفل (سال 2001) بوده است.[2]

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

توسعه یک پارچه و متوازن ناحیه­ای،کاهش نابرابریهای ناحیه­ای در سطح کلان،پیوند منطقی ما بین برنامه­های ملی و محلی و آسیب شناسی ناحیه­ای و برنامه­ریزی برای روند توسعه فراگیر ناحیه­ای از وظایف برنامه­ریزی ناحیه­ای است.[3] در کشورهای اسلامی و نیز ایران بخش عمده ای از جمعیت را زنان و کودکان تشکیل می­دهند که سازمان فلدا برای آنان با تشکیل گروه­های مشاور خانواده در فعالیتهای اجتماعی و معیشت خانواده برنامه دارد.باشد كه رهنمودي براي توسعه روستايي نواحي مرزي در بعد اشتغال به كارآفريني مي تواند باشد.

حزب اسلام گرای پاس معتقدند که مالزی به لحاظ پیشرفت اقتصادی،بسیاری از مسایل اجتماعی و فرهنگی از جمله حفاظت از ارزشهای اسلامی و برپایه­ عدالت اجتماعی را فراموش کرده است،امّا مهاتیرمحمد شخصاً معتقد است که به ارزش­های دینی و فرهنگی نیز توجه لازم مبذول شده است و مالزی نه تنها در ابعاد اقتصادی بلکه در زمینه اسلامی نیز    می­تواند یکی از الگوهای کشورهای مسلمان باشد.

(تارنمای اندیشه 1385) مالزی با جایگزین سازی صنایع روستایی به جای کشاورزی معیشتی مبتنی بر فقر و گرسنگی توانسته است ضمن افزایش میزان ناخالص داخلی خود،نقش و درصد خدمات و صنعت را نیز در تولید ناخالص داخلی افزایش دهد و به مقدار قابل توجهی درآمد و وضعیت معاش خانواده­های کشاورز روستایی را بهبود بخشد[4] و از سویی دیگر با جذب و ایجاد اشتغال روستائیان در فعالیت­های مشارکتی درآمدزا نظیر گردشگری،صنایع دستی و غیره برای آنان منابع اضافی درآمد هم ایجاد نماید.[5] موفقیت­های کشور مالزی علیرغم قلت اراضی در تولید و صادرات محصولات زراعی نگارندگان را بر آن داشت تا نیم نگاهی به این رویکرد مالزیایی در توسعه روستایی داشته باشند.

اندازه­های مزرعه و طرح

اندازه هر یک از مزارع به نسبت مجموع ناحیه مناسب برای توسعه،تا حد زیادی حداکثر تعداد مزارع،کل جمعیت،وسعت هر یک از زیستگاه­ها و ضروریات لازم برای حمایت از خدمات اجتماعی و اقتصادی را تعیین می کند.مدرنیزه کردن روشهای تولیدی کشاورزی،معرفی انواع جدید محصولات و نهاده­های کشاورزی،تغییر انواع محصولات و طبعاً تغییر بهای محصولات کشاورزی در بازار جهان،موجب پدید آمدن تغییر در وسعت مزارع به منظور افزایش درآمد کشاورزان شده است.ارزیابی انجام شده در زمینه وسعت مزارع به منظور افزایش درآمد کشاورزان شده است.ارزیابی انجام شده در زمینه وسعت مزارع به وسیله «باهرین» و « پررا» (Bahrin and perera) در چارچوب طرحهای کائوچوی فلدا (FELDA) در مالزی،نشان می دهد که در دوره شکل گیری طرح،میانگین وسعت 6 اکر (4/2 هکتار)،برای مزارع از نظر اقتصادی مناسب فرض می­شده است.[6]

تنزل قیمت های کائوچو در اوایل دهه 1950 موجب شد اندازه املاک به 7 اکر( 8/2 هکتار) و سپس به 8 اکر(2/3 هکتار) افزایش یابد.به منظور حفظ منافع کشاورزان،در سال 1973 بار دیگر وسعت مزارع به 12 اکر (9/4 هکتار) افزایش یافت.[7]

در اکثر طرحهای فلدا،حداکثر مسافت در نظر گرفته شده،حدود 5 کیلومتر است.در این واحدها حدود 400 خانوار با جمعیتی حدود 200 نفر زندگی می­کنند که در مالزی،محدوده مناسبی از نظر تأمین خدمات ویژه نظیر: زایشگاه،یک مدرسه ابتدایی،ایستگاه پلیس،محسوب می­شود.در طرحهای فلدا،چنین جمعیتی برای تأمین آب لوله کش،راه روستایی،و راه دسترسی و پشتیبانی یک مرکز تجاری کوچک کافی است.[8]

فلدا

سازمان فدرال توسعه اراضی(فلدا) به عنوان یک سازمان دولتی در اول ژوئیه 1956 (10/4/1335)،یک قبل از استقلال کشور تأسیس شد.این سازمان بوسیله هیأت مدیره ای که در مقابل وزیر عمران روستایی پاسخگوست اداره می­شود.وظیف سازمان مذکور در ابتدا ارائه خدمات اعتباری و هدایت تسهیلات مالی دولت به روستاییان کم زمین یا بی زمین بود.[9] این سازمان در سال 1960 (1349) پنج سال پس از تأسیس دریافت که به این طریق نمی­توان به توسعه کامل اقتصادی- اجتماعی دست یافت.از این رو مستقیماً در اجرا و مدیریت برنامه­های توسعه روستایی و کشاورزی دخالت کرد.[10]

وظیفه اصلی فلدا توسعه اراضی بکر جهت ارتقای سطح زندگی روستاییان فقیر،شناسایی اراضی جنگلی،کار مشاوره­ای،پاکسازی زمین های جنگلی و بوته­زارها،احداث زیربناها،کاشت نهال(عمدتاً نخل روغنی و کائوچو)،ارائه خدمات عمومی تهیه مسکن،انتقال خانواده­های روستایی منتخب،ترویج و آموزش کشاورزان،ارائه اعتبارات معیشتی،پرداخت مابه­التفاوت درآمد تا خط فقر و ارائه خدمات تجاری در رابطه با فعالیتهای آن است.(تصویرشماره 1)

تصویرشماره1عکساز: محمدمتقیان

فلدا را هیأت مدیره­ای متشکل از 13 نفر،که دارای یک مدیرعامل است،اداره می­کند.فعالیت فلدا از نظر منطقه­ای به دو بخش تقسیم می­شود که هر بخش توسط یک قائم مقام اداره می­شود و هر یک از قائم مقامها بر 8 اداره اجرایی نظارت      می­کنند.همچنین تولیدات و امور تجاری زیر نظر دو مدیرعامل اداره می­شود و هر یک از این دو چهار سرمایه گذاری و تعدادی شرکت وابسته را اداره می­کنند.[11]

هر واحد کشاورزی به چند بلوک که 20 خانوار جمعیت دارد تقسیم می­شود و هر بلوک یک سرپرست انتخابی دارد که عضو کمیته توسعه طرح است.اگر چه تصمیم­گیری به عهده متخصصان و مدیران دولتی است،اقشار مردم به طور غیر مستقیم توسط نماینده­های خود مشارکت همه جانبه­ای دارند.[12]

مقایسه عملکردهای واقعی با مقادیر پیش­بینی شده کمتر بوده است.با توجه به اینکه حدود 73 درصد اراضی زیر کشت نخل روغنی است،می­توان عملکرهای واقعی را نسبت به پیش­بینی­های انجام شده رضایت بخش تلقی کرد.[13]

«قبل از سال 1960 که دولت نخستین تلاش خود را برای متنوع کردن بخش کشاورزی و گریز از تسلط بخش کائوچو آغاز کرد،تولید روغن نخل به نحو چشمگیری افزایش یافته است(تصویرشماره2)و در تعادل بودجه طی سالهای 1974 و 1975 نقش مؤثری داشته است که خود به دلیل قیمت مناسب و رشد مداوم حجم صادرات بوده است».[14]

                                 تصویرشماره 2 عکس از: محمد متقیان

ضریب جینی نابرابر درآمد 49٪  و در صد جمعیت گرفتار سوء تغذیه(2003- 2001) 3 در صد بوده است.[15]

از سال 1985 تا1989 با افزایش سطح اراضی،درآمد زارعان افزایش یافته است،بطوری که در سال 1989 درآمد زارعان نخل روغنی و کائوچو به ترتیب 76 و 88 درصد بالاتر از خط فقر بوده است.منابع مالی فلدا را دولت(3/90 درصد)،بانک جهانی(3/5 درصد)،بانک توسعه آسیا،صندوق کویت،صندوق عربستان،صندوق همکاری اقتصادی ماوراء بحار و کمک­های بلاعوض تشکیل می­دهد.

سازمان فلدا از ابتدا برای شکوفا کردن استعداد ساکنان طرحها،تلاش زیادی کرده است.تا قبل از تغییر سیاست مالکیت،نمایندگان ساکنان،در کمیته های مشورتی مشارکت داشته اند.این کمیته های پس به کمیته­های توسعه تغییر نام داده و تا پایان سال 1989 تعداد 318 کمیته توسعه طرح و 22 کمیته توسعه منطقه­ای تشکیل شده است.پس از باز پرداخت وام فلدا،در هر طرح انجمنی از ساکنان تشکیل شد که تا سال 1970 تعداد این انجمن­ها به 87 رسید.

نقش زنان و نهاد خانواده در فلدا

زنان نیز با تشکیل گروههایی ویژه همچون مشاور خانواده در فعالیتهای اجتماعی و معیشت خانواده مشارکت دارند.این گروهها علاوه بر کمک به معیشت خانواده با آموزش صنایع دستی و کشاورزی موجبات ارتقای مهارت و دانش را فراهم می­آورند.سازمان فلدا همچنین برای جوانان و کودکان گروه خاصی دارد.

فلکرا(FELCRA)

سازمان یکپارچه سازی و احیای اراضی(فلکرا) در سال 1966 برای ساماندهی و اعمال ندیریت در خصوص مزارعی که قبلاً توسط دولتهای ایالتی در قطعات 2/1 تا 2/3 هکتار به کشاورزان واگذار شده بود بوجود آمد.این سازمان پس از 4 سال فعالیت،در سال 1970 اقدام به توسعه زمین­های جنگلی حاشیه­ای و واگذاری آنها به روستائیان فاقد زمین و جوانان بیکار کرد.محصولات عمده فلکرا(نخل روغنی،کائوچو،کاکائو و برنج است.به دلیل پراکندگی،رها شدن اراضی بر اثر مهاجرت به شهر و عدم استفاده دولت از زمین می­باید اراضی شناسایی و آنگاه یکپارچه شود که این کار را دولت مرکزی فلکرا انجام  می­دهد.ساکنانی که به مشارکت تمایل نداشته باشند از دریافت هرگونه خدمات مالی و فنی محروم می­شوند.ولی درصوت توافق،اراضی احیا و یک پارچه می­شود و بصورت مشاع در  می­آید.در صورت فقدان اراضی جنگلی و بایر در اطراف روستا،فلکرا برای افزایش درآمد روستائیان،فعالیتهای جنبی برقرار می­کند.علاوه بر این،فلکرا برای جلوگیری از پراکندگی روستائیان در محل مناسبی اقدام به احداث واحدهای مسکونی می­کند؛البته این اجتماع از نظر فرهنگی و اقتصادی همگن است.

مدیریت و منابع مالی فلکرا

مدیریت کلی مزرعه یکپارچه شده برعهده فلکرا است و در سطوح پایین­تر از اعضا نیز استفاده می­شود.منابع مالی فلکرا را دولت فدرال مالزی تأمین می­کند که به دو صورت بلاعوض و وام پرداخت می­شود.کمک­های بلاعوض برای مدیریت طرح،ساختمان،تأسیسات پرداخت می­شود ولی وام از محل فروش محصولات پرداخت می­گردد.کلیه نهادهای لازم از سوی فلکرا در اختیار زارعان قرار گیرد.کشاورزان و اعضای خانواده علاوه بر فرد سالی دوبار سود خالص حاصل از فروش تولیدات را به نسبت مالکیت دریافت می­کنند و مالکانی که کار انجام   نمی­دهند فقط از سود بهره­مند می­شوند.

نقش فلکرا در مسائل اجتماعی و فرهنگی

علاوه بر مسائل اقتصادی،فلکرا از نظر اجتماعی و فرهنگی نیز امکانات و خدمات را فراهم می­آورد و در زمینه­ها برنامه ریزی می­کند.همچنین فلکرا سعی کرده است تا احساس مسئولیت،نظم و ترتیب و سطح اطلاعات تخصصی کشاورزان را به کمک سایه سازمانهای دولتی ارتقاء دهد.مردم فقیر تحت پوشش فلدا و فلکرا از زمان نسبی برخوردارند و تولیدات آنها از صادرات مهم مالزی است.[16]مشارکت در تمامی جوانب وجود دارد و کشاورزان از فناوری و ر وشهای علمی روز بهره­مندند.

آیا فلکرا و فلدا الگوی مناسبی برای نواحی روستایی ایران خواهد بود؟

اصولاً مالزی فاقد زمین­های مناسب جهت پاسخ­گویی به نیاز کشاورزان روستایی برای کشت و کار بود،استحصال زمین از دریا،پاک­سازی جنگلها و یکپارچه سازی زمینهای کوچک رونق فراوانی در این کشور داشته و دولت نیز حمایت می­نموده است.

آنچه انجام می­شد مخالف با اصول جهانی توسعه پایدار بود و متوقف گردیده بجای آن به محصولاتی که در همین زمینهای اندک رشد می­نمایند مثل فلفل،تنباکو،آناناس پرداخته شده است روی آنها سرمایه­گذاری گردیده است،بطوری که این کشور یکی از عمده­ترین تولید کنندگان و صادر کنندگان این گونه­ها خاص از محصولات کشاورزی است.[17]

فلکرا و فلدا می­تواند به عنوان الگویی در توسعه روستایی مورد استفاده سایر کشورها بخصوص کشورهای اسلامی قرار گیرد.کشور مالزی به کمک این دو سازمان توانسته است نواحی روستایی خود را به معنای واقعی توسعه دهد و با توجه به مشارکت همه جانبه کشاورزان و عدم دخالت مستقیم دولت در مقایسه با تعاونی­هایی چون کاخوز،سوخوز و کمون پایدارتر خواهد بود.[18]

بررسی­ها نشان می­دهدفلکرا و فلدا برای شروع فعالیت­های در خصوص بهبود شرایط معیشتی کشاورزان مؤثر بوده است اما تدابیر دیگر نظیر توسعه فن گرایی و صنایع و نیز جلب توریست و سرمایه گذاری­های خارجی نیز در روند رونق اقتصادی متکی بر صنعت و پایداری کشور بویژه در مناطق روستایی مؤثر بوده است.آنچه مورد توجه خواهد بود موقعیت مکانی دو کشور مالزی و ایران می­باشد که کاستی­های درآمدزایی در بخش کشاورزی را از طریق ترانزیت کالا و اهمیت دادن به صنایع روستایی مرزي می­توانند جبران کنند.

«اکنون کشور مالزی از یک عرضه کننده مواد خام با درآمد سرانه کم،به یک اقتصاد چند بازاری با درامد متوسط،از طریق صادرات تولیدات صنعتی،بالاخص محصولات الکترونیکی و نیمه هادی ها که مجموعا نود درصد صادرات این کشور را تشکیل میدهد تبدیل شده است .»[19]

 

 

 

 

 

 

 

منابع و مأخذ :

1- پیمانی ،اکرم،مجتبی و مهربان ؛(تجربه مالزی در توسعه اراضی) فصلنامه تحقیقات جغرافیایی؛سال ششم،شماره پیاپی 30 . پاییز(1372)

2-بیدخوری،علیرضا؛پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا،دانشگاه پیام نور، شهریور1387،سیاست های توسعه پایدار روستایی در جنوب شرق آسیا نمونه موردی کشور های هند،چین و مالزی

3-پاپلی یزدی،محمد حسین؛ابراهیمی،محمد امیر؛نظریه های توسعه ی روستایی (تهران،سازمان مطالعات و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها-سمت،1381 )

4-حسین زاده،دلیر،کریم؛برنامه ریزی ناحیه ای،چاپ اول”بهار1380″ انتشارات سمت تهران .

5-خادم آدم ، ناصر؛”اصطلاحات درسیاست توسعه” نقد و تحلیل- چاپ اول 1370 ناشر موسسه اطلاعات .

6-مهندسین مشاورDHV از هلند-مترجمان:فنایی.سیدابوطالب و همکاران،ناشر،مرکز تحقیقات و بررسی مسائل روستایی،چاپ اول 1371 .

7-موسوی جهرمی ، یگانه . 1393،توسعه اقتصادی و برنامه ریزی.انتشارات پیام نور.

[1]– خادم آدم،ناصر،اصلاحات در سیاست توسعه “نقد و تحلیل” چاپ اول 1370،ناشر:مؤسسه اطلاعات،ص 71

*Federal   Land   Consolidation   and   Rehabilitaion   Authority   (FELCRA)

**Federal   Land   Development   Avthority   (FELDA)

 

[2]– بیدخوری،علیرضا،پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا (زیر نظر دکتر مصطفی طالش)،شهریور 87،ص 220،پیام نور فریمان

[3]– حسین زاده دلیر،کریم،برنامه­ریزی ناحیه­ای،چاپ اول بهار 1380،چاپ ششم بهار 1386،انتشارات سمت،ص 1

[4]– بیدخوری،علیرضا،پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا (زیر نظر دکتر مصطفی طالش)،شهریور 87،ص 230،پیام نور فریمان ،

[5]– همان منبع 2،ص 230

[6]– مهندسان مشاور DHV از هلند- مترجمان: فنایی،سید ابوطالب و همکاران،ناشر:مرکز تحقیقات و بررسی مسایل روستایی،چاپ اول 1371،ص245

[7]– همان منبع شماره 6 ،ص 454

[8]– همان منبع شماره 6،ص 455

[9]– پاپلی یزدی،محمدحسین،ابراهیمی،محمدامیر،نظریه های توسعه روستایی،چاپ دوم،تهدان-انتشارات سمت 1381،ص 254

[10]– اکرم،مجتبی و مهربان پیمانی،«تجربه مالزی در توسعه اراضی»،فصل نامه تحقیقات جغرافیای،سال هشتم،شماره پیاپی 30(پاییز 1372)،ص 118

[11]– همان شماره 9،ص 255

[12]– همان شماره 9،ص 255

[13]– همان منبع شماره 11،ص 122

[14]– همان شماره 9،ص 256                                        

[15]– همان منبع شماره 2 ،ص 278

[16]– همان منبع شماره 9،ص 258

[17]– همان منبع شماره 2،ص 278

[18]– همان منبع شماره 9،ص 258

[19]موسوی جهرمی،یگانه.توسعه اقتصادی و برنامه ریزی،1393انتشارات پیام نور،ص361

 

 

 

دیدگاه ها

سوال امنیتی *